Każdy kto stara się obserwować kierunki rozwoju kultury z pewnością zauważył już nacisk na jak najszerszą partycypację w jej tworzeniu. Skończył się czas kultury elitarnej. Dzisiaj lepiej być kiepskim twórcą, niż wysublimowanym odbiorcą. I chociaż zmiana, która się dokonuje jest ogromna, to władza – stanowiąc prawo – stara się jej nie zuważać. A później, tak jak Ministerstwo Kulutry, sama wpada w zastawione sidła.

Oczywiście ta tworzona przez szerokie kręgi kultura ma najczęściej charakter amatorski i niekomercyjny. Na tej zasadzie powstają tysiące blogów na każdy możliwy temat, podwórkowe kapele i teatry w domach kultury. Kręci się filmy telefonami komórkowymi, robi zdjęcia i wrzuca się do Internetu. Często ta kulturalna działalność ma charakter odtwórczy, opierający się na dziełach już stworzonych. I tak fan muzyki klubowej tworzy swój własny mix – w oparciu o popularne utwory, które powstały w tym gatunku, ktoś inny zajmuje się przerabianiem fragmentów filmów w nowe całości. Właściwie wydawałoby się, że nie ma w tym nic karygodnego, zaś aktywności tego rodzaju budzą radość twórców – bo fani swój wolny czas angażują w zabawę ich dziełem. Nic bardziej mylnego.

W zgodzie z przepisami „ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych” takie działania są przestępstwem. Przestają być w 70 lat po śmierci autora remiksowanego dzieła. I to wszystko byłoby niewarte blogowego wpisu, gdyby nie organizowany przy okazji polskiej prezydencji w Radzie UE przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Europejski Kongres Kultury, który odbędzie się we Wrocławiu. W celach promocyjnych uruchomiono portal Europejskiego Kongresu Kultury, zaś na nim niezwykle ciekawy w założeniach projekt „Wall – recykling internetu”.

Pomysł właściwie opiera się na tym, co opisywałem powyżej. W skrócie: Internet pełen jest informacyjnego szumu, który można wykorzystać w stworzeniu czegoś nowego: ciekawego, ładnego, w każdym bądź razie wartego pokazania. Organizatorzy udostępniają narzędzie, za pomocą którego każdy Internauta może stworzyć mozaikę na wybrany temat ze znalezionych obrazów. Niekomercyjnie, by podzielić się z innymi radością z tworzenia. Fajne, prawda? Tylko – co większość czytelników pewnie już zauważyła – niezgodnie z prawem.

Prawdopodobieństwo pozwu w tej konkretnej sprawie jest dosyć niskie (może go złożyć tylko twórca jednego z miksowanych obrazków, lub organizacja zbiorowego zarządzania) lecz nie niemożliwe. Ot ktoś będzie chciał stworzyć mozaikę z motywem przewodnim „Blaski dzieciństwa” i wsadzi obrazek z Kaczorem Donaldem, albo inną Królewną Śnieżką, a za jakiś czas znajdą ją prawnicy Walt Disney, przedsiębiorstwa które znane jest z restrykcyjnej polityki wobec praw autorskich. Jakiś czas temu zresztą pisałem o tym, jak musiano zniszczyć podrabiane kurtki, które godziły w ich prawa. Widzimy więc, że coś nie działa. Ministerstwo Kultury, które w swoich kompetencjach ma kreowanie polityki w tej dziedzinie, pokazuje że to prawo nie do końca działa tak jak powinno.

Postanowiłem więc wysłać e-mail na jeden z podanych na stronie EKK adresów. Napisałem, że pomysł fajny, ale moim zdaniem łamie prawo. W odpowiedzi dostałem informacje, że użycie jest kontrolowane i żadna ze stron prawa nie łamie. Oczywiście wystarczy wylosować dowolną ścianę i wejść na stronę, z której pobrano obrazek by zobaczyć, że „copyright, wszystkie prawa zastrzeżone”.Prawa autorskie w obecnym kształcie zawodzą. Oczywiście to tylko jeden przypadek, ale wystarczy poszukać chwilę w Internecie, by znaleźć kolejne. Ot, choćby tutaj znaleźć można o tym, jak prawa autorskie przeszkadzają w ratowaniu jidysz. O tym, że zawodzą i nie mają społecznego poparcia świetnie zdają sobie zresztą sprawę same organizacje zbiorowego zarządzania. W telewizji od jakiegoś czasu obejrzeć możemy spot reklamowy o złym przedsiębiorcy, który nie chce dać podwyżki swojemu pracownikowi. Masz problem ze swoim pracodawcą? Donieś na niego – sugeruje Business Software Alliance, które reklamówkę przygotowało. Jeśli tylko w tak niemoralny sposób można zachęcić Polaków do działań antypirackich, to chyba nie jest najlepiej.

Cała nadzieja w „Pakcie dla kultury”, który w punkcie 1. paragrafie 12 mówi, że „niezbędne jest szybkie podjęcie prac nad dostosowaniem prawa autorskiego do nowych wyzwań technologicznych, które w skuteczny sposób zabezpieczy prawa twórców i użytkowników w Internecie”. Jednak dopóki tak się nie stanie, nie pozostaje nam nic innego, jak – wzorem ministerialnych urzędników - żyć sobie obok prawa.